Bir e-postayı göndermeden önce defalarca değiştirmek, tamamlanan bir sunumda yalnızca eksik kalan ayrıntıyı görmek, başlamadan önce bütün koşulların kusursuz olmasını beklemek… Özenli görünmenin ardında bazen “Yeterince iyi değil” duygusuyla sürdürülen yorucu bir çaba bulunabilir.
İyi bir iş çıkarmayı istemek anlaşılabilir. Asıl soru, standartlarımızın bize yol mu gösterdiği, yoksa hareket alanımızı mı daralttığıdır.
Yüksek standartlar ne zaman zorlayıcı hâle gelir?
Hedef koymak ve gelişmek için çaba göstermek yararlı olabilir. Zorlayıcı mükemmeliyetçilikte ise standartlar esnekliğini kaybeder; kişi kendi değerini büyük ölçüde bu standartlara ulaşmasına bağlayabilir. Zaman, ilişkiler veya iyilik hâli üzerindeki maliyet artsa da beklentileri gevşetmek güçleşebilir. [1]
Örneğin hazırladığınız raporda bir düzeltme gerektiğinde, “Bu bölümü geliştirebilirim” demekle “Ben zaten yetersizim” sonucuna varmak farklıdır. İlkinde belirli bir iş değerlendirilir; ikincisinde tek bir sonuç, kişinin bütününe ilişkin sert bir yargıya dönüşür.
Kusursuz yapma isteği neden ertelemeye dönüşebilir?
Başlama anı, hata yapma veya beklenen düzeye ulaşamama ihtimalini de beraberinde getirir. Bazı kişiler bu rahatsızlığı azaltmak için hazırlığı uzatabilir, yeniden araştırabilir veya uygun zamanı bekleyebilir. Böylece daha iyi yapmak için ayrılan zaman, işe hiç başlayamamaya dönüşebilir. [1]
Bir başkasında güçlük başlamak değil, bitirmektir. Görevin gerektirdiğinin ötesinde kontrol etmek ve küçük ayrıntıları sürekli değiştirmek, teslimi geciktirebilir. Ancak her erteleme veya kontrol davranışı mükemmeliyetçilikle açıklanamaz; örüntünün bağlamı ve amacı önemlidir. [2]
Başarı neden bazen yeterli gelmez?
Kişi hedefe ulaştığında sonucunu küçümseyebilir: “Zaten kolaydı” veya “Bunu herkes yapabilirdi.” Ardından ölçüt biraz daha yükselir. Başarı kısa süreli rahatlama sağlasa da kişinin kendisinden memnuniyet duyması zorlaşabilir. [3]
Özdeğerin neredeyse yalnızca performansa dayanması, yaşamın diğer alanlarını geri plana itebilir. Arkadaşlıklar, merak, yardımseverlik veya bir etkinlikten yalnızca keyif almak, kişinin kendisini değerlendirmesinde daha az yer tutmaya başlayabilir. [3]
Daha esnek bir yaklaşım nasıl geliştirilebilir?
Görevin amacını önceden belirleyin
Gündelik ve düşük riskli bir işte, başlamadan önce “Bu iş hangi ihtiyacı karşılamalı?” sorusunu yanıtlayın. Örneğin kısa bir toplantı notunun amacı bütün ayrıntıları kusursuz anlatmak değil, kararları anlaşılır biçimde iletmek olabilir. Bir bitirme ölçütü belirlemek, sürekli değişen beklentileri fark etmeye yardımcı olabilir. [2]
Küçük ve güvenli denemeler yapın
Düşük riskli bir günlük işte gereksiz tekrarları azaltmayı deneyebilirsiniz. Ne olacağını düşündüğünüzü ve gerçekte ne olduğunu karşılaştırın. Amaç mesleki, sağlıkla ilgili veya güvenlik açısından zorunlu kontrolleri bırakmak değildir; görevin gerekliliklerinin ötesine geçen tekrarları ayırt etmektir. [2]
Kendinizi değerlendirirken alanı genişletin
Yalnızca ne başardığınıza değil, ilişkilerinize ve önem verdiğiniz kişisel özelliklerinize de yer açın. Uzun süredir ertelediğiniz bir ilgi alanına küçük bir zaman ayırmak, yaşamın tek bir başarı ölçütü etrafında daralmasını fark etmenizi sağlayabilir. [3]
Ne zaman destek almak yararlı olabilir?
Bu örüntü belirgin sıkıntıya, sürekli gecikmelere, ilişkilerde zorlanmaya veya günlük işlevsellikte kayba yol açıyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla ele alınabilir. Değerlendirmede yalnızca yüksek beklentiler değil, bunların kişi için anlamı ve yaşamındaki bedeli de konuşulur.
Özenli olmakla, hiçbir sonucun yeterli gelmediği bir döngüde yaşamak arasında fark vardır. Daha esnek standartlar geliştirmek, değer verdiğiniz hedeflere daha sürdürülebilir biçimde ilerlemenize alan açabilir.