Gitmek istediğiniz bir buluşmayı son anda iptal etmek, bir telefon görüşmesini günlerce ertelemek veya tek başınıza çıkacağınız bir yolculuktan vazgeçmek… Bu kararların her biri, o an için rahatlatıcı olabilir. Ancak zamanla seçimlerimizi isteklerimizden çok kaygımız belirlemeye başlıyorsa, yaşam alanımızın daralıp daralmadığına bakmak yararlı olabilir.
Kaygı, belirsizlik ve tehdit karşısında ortaya çıkabilen doğal bir duygudur. Önemli bir görüşme öncesinde hazırlanmayı veya riskleri fark etmeyi sağlayabilir. Güçlük, kaygının yoğunluğu ve sürekliliği günlük yaşamı, ilişkileri ya da sorumlulukları etkilemeye başladığında ortaya çıkar. [1]
Kaygının varlığı kadar, hayatımızdaki etkisi de önemlidir
“Ne kadar kaygılıyım?” sorusunun yanında, “Kaygı nedeniyle nelerden vazgeçiyorum?” sorusunu da düşünmek gerekir. Bir davete gitmeden önce heyecanlanmak ile yanlış bir şey söyleme korkusuyla artık hiçbir daveti kabul etmemek aynı deneyim değildir.
Benzer biçimde, yeni bir işe başvururken tereddüt yaşamak anlaşılabilir. Fakat yeterli hazırlığa rağmen başvuruyu sürekli ertelemek, kişinin istediği bir fırsata yaklaşmasını engelleyebilir. Burada belirleyici olan, yalnızca hissedilen rahatsızlık değil; kişinin kendi tercihleri doğrultusunda hareket edebilme alanıdır.
Kaçınma neden kısa vadede rahatlatır?
Kaygı uyandıran bir durumdan uzaklaşınca gerginlik azalabilir. Bu rahatlama, bir sonraki karşılaşmada da kaçınmayı cazip hâle getirir. Ancak kişi, o durumla baş edebileceğini deneyimleme fırsatını kaçırabilir. Böylece kaçınma tekrarlanırken korkulan durum giderek daha zor görünebilir. [2]
Örneğin, bir arkadaşına yanıt vermeyi erteleyen kişi başlangıçta yalnızca o konuşmanın gerginliğinden uzaklaşmış olabilir. Günler geçtikçe bu kez gecikmeyi açıklamak da zorlaşır. Tek bir mesajın yarattığı rahatsızlık, ilişkinin kendisinden uzaklaşmaya dönüşebilir.
Her geri çekilme kaçınma değildir
Dinlenmek için bir planı değiştirmek, istemediğimiz bir talebe sınır koymak veya gerçek bir tehlikeden uzak durmak sağlıklı kararlar olabilir. Her “hayır” yanıtını kaygıyla açıklamak doğru olmaz.
Ayırt etmeye yardımcı olabilecek nokta şudur: Bu seçim ihtiyaçlarımı ve koşullarımı gözetiyor mu, yoksa aslında yapmak istediğim bir şeyi sırf rahatsızlık duymamak için sürekli hayatımdan çıkarıyor mu? Yanıt her zaman hemen netleşmeyebilir; kendimizi suçlamadan gözlemlemek daha yararlıdır.
Yaşam alanını yeniden genişletmek için
Örüntüyü fark edin.
Hangi durumları ertelediğinizi, o sırada ne hissettiğinizi ve kararınızın günün devamını nasıl etkilediğini kısa notlarla izleyebilirsiniz. Böylece tek tek olaylardan çok, tekrar eden davranışları görmeniz kolaylaşabilir. [1]
Küçük ve uygulanabilir bir adım seçin.
Güvenli olduğu hâlde kaygı nedeniyle uzak kaldığınız bir etkinliğe dönüşü basamaklara ayırmak yardımcı olabilir. Uzun süredir görüşmediğiniz biriyle kalabalık bir buluşmaya gitmek yerine, önce kısa bir görüşme planlamak buna örnektir. Adımın büyüklüğünü kendi koşullarınıza göre belirleyin. [2]
İlerlemeyi yalnızca rahatlama ile ölçmeyin.
Bir görüşme sırasında hâlâ gergin olmanız, attığınız adımın değersiz olduğu anlamına gelmez. İstediğiniz bir etkinliğe yeniden katılmak veya ertelediğiniz bir sorumluluğu tamamlamak da dikkate alınabilecek değişimlerdir.
Ne zaman profesyonel destek düşünülmeli?
Kaygı ve kaçınma işinizi, eğitiminizi, ilişkilerinizi veya günlük sorumluluklarınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yararlı olabilir. Değerlendirme, yaşanan güçlüğün niteliğini ve kişiye uygun destek seçeneklerini belirlemeye yardımcı olur. [3]
Özellikle yoğun korku, travmatik yaşantılar veya sağlıkla ilgili kısıtlılıklar varsa zorlayıcı durumlarla tek başınıza yüzleşmeye çalışmak yerine profesyonel rehberlik almak daha uygun olabilir. Gerçek tehlikelerden korunmakla, kaygı nedeniyle güvenli durumlardan kaçınmak birbirinden ayrılmalıdır.
Kaygının yaşamınızdaki yerini anlamak için, yalnızca sizi ne kadar rahatsız ettiğine değil, sizi nelerden uzaklaştırdığına da bakabilirsiniz.